Pierwsza połowa XX wieku była dla polskiej kultury okresem odrodzenia narodowego samookreślenia – pisze strona warsaw-trend.eu. Ważną rolę w rozwoju twórczości w okresie międzywojennym odgrywał warszawski teatr „Ateneum”. Jako wybitny przedstawiciel art deco z elementami kubizmu, zapewniał mieszkańcom kraju różnorodność architektoniczną i dramaturgiczną.
Historia powstania i rozwoju Teatru „Ateneum”
Teatr „Ateneum” został otwarty dla publiczności 15 kwietnia 1928 roku w budynku Związku Zawodowego Kolejarzy. Początkowo prowadził eksperymentalną działalność o tematyce społeczno-politycznej pod nazwą „Placówka Żywego Słowa”. Instytucja kulturalna działała wraz z hotelem, klubem i biurami w jednym budynku zaprojektowanym przez polskiego architekta Romualda Millera. Jednocześnie jego wnętrza odzwierciedlały umiejętności artystów plastyków Wojciecha Jastrzębowskiego i Edwarda Trojanowskiego.
W 1930 roku kierownictwo Teatru Dramatycznego „Ateneum” w Warszawie ostatecznie objął polski aktor i reżyser Stefan Jaracz. Do wybuchu II wojny światowej współpracował on z Leonem Schillerem, a następnie z Karolem Adwentowiczem. Chociaż instytucja kulturalna nie była wspierana przez państwo, udało jej się zdobyć wysoką reputację wśród polskiej ludności dzięki artystycznym ambicjom jej kierowników. Odwiedzający ją goście mieli okazję zobaczyć tak znane spektakle, jak „Scena uliczna” Elmera Rice’a, „Car Lenin” François Porcheta, „Damy i huzary” Aleksandra Fredry itp.
Podczas wojny budynek Teatru „Ateneum” został przekształcony na potrzeby Niemców, którzy utworzyli w nim Teatr Mały Miasta Warszawy. Ostatecznie hitlerowskie bombardowania podczas Powstania Warszawskiego w 1944 roku doszczętnie zniszczyły budynek i otaczający go teren. Po wyzwoleniu instytucja kultury została odbudowana według projektu polskiego architekta Wiktora Ballogha. Nadając jej imię Stefana Jaracza, władze miasta ponownie otworzyły ją 22 lipca 1951 roku premierą „Interwencji” Lwa Sławina.
Pod nowym kierownictwem Janusza Warmińskiego Teatr „Ateneum” zapewnił widzom salę główną na 512 miejsc oraz salę dodatkową na 150 miejsc. Przez ponad 40 lat dyrektor teatru dramatycznego budował zespół i renomę tej kulturalnej instytucji, nadając jej nowoczesny charakter. Potrafił udoskonalić narodową scenę, organizując światowe premiery najnowszych dzieł polskiej i zagranicznej dramaturgii w kierunkach klasycznym i awangardowym. Inicjatywy artystyczne twórcy objęły także stworzenie “Sceny na Dole” przeznaczonej na kameralne, literacko-muzyczne projekty, Sceny 61, Sceny Głównej” i nocnej sceny „Atelier”.
Przetrwawszy i przerósłszy sowiecki system wpływów na polskie życie kulturalne, Janusz Warmiński zmarł 2 listopada 1996 roku. Po nim Teatr „Ateneum” przejęli dyrektor Zbigniew Liber i kierownik artystyczny Gustaw Holoubek. Kontynuowali oni główne tradycje tej instytucji kultury w repertuarze klasycznym ze współczesnymi spektaklami kameralnymi. Po śmierci Gustawa Holoubka jego miejsce na 3 sezony zajęła Izabella Cywińska, a później Andrzej Domalik. W 2017 roku nowym dyrektorem został Paweł Dangel, a w 2021 roku Artur Tyszkiewicz.
Uznanie i znaczenie dorobku Teatru „Ateneum” dla sceny polskiej
Teatr „Ateneum” odegrał ważną rolę w rozwoju polskiej sceny dramatycznej w okresie międzywojennym. Dzięki niemu widzowie mogli zobaczyć czołowe spektakle tamtych czasów, w tym „Krzyczcie, Chiny” Siergieja Tretiakowa, „Dom otwartych drzwi” Michała Bałuckiego, „Kapitan z Koepenick” Carla Zuckmayera i inne. Na scenie tej instytucji kultury występowali również tak wybitni artyści jak Jadwiga Andrzejewska, Aleksander Bardini, Henryk Bista, Zbigniew Cybulski, Jerzy Duszyński, Adam Hanuszkiewicz, Emil Karewicz i inni.
