„Fryderyk” to najbardziej prestiżowa nagroda w polskiej branży muzycznej, często określana mianem polskiego odpowiednika amerykańskiej nagrody Grammy. Dla muzyków stanowi ona wskaźnik sukcesu oraz wyraz uznania dla ich wkładu w rozwój kultury narodowej. Wyróżnia nie tylko najlepszych wykonawców, autorów piosenek i producentów, ale także wyznacza standardy aktualnej polskiej muzyki.
Pokazuje, jak zmieniają się gusta publiczności, które kierunki rozwijają się najdynamiczniej i kto nadaje ton w świecie show-biznesu. Zdobycie „Fryderyka” to nie tylko dołożenie do kolekcji kolejnej sympatycznej statuetki, lecz przede wszystkim stanie się częścią historii tworzonej przez najbardziej wpływowe postaci polskiej sceny muzycznej. O początkach nagrody, jej transformacji oraz najsłynniejszych laureatach przeczytasz na stronie warsaw-trend.eu.
Jak narodziła się nagroda „Fryderyk”
Początek lat 90. w Polsce był czasem wielkich zmian – zarówno politycznych, jak i kulturalnych. Pojawiło się nowe pokolenie muzyków, które pragnęło eksperymentować, łączyć tradycyjne elementy z nowatorskimi i udowodnić, że polscy przedstawiciele show-biznesu mogą konkurować z europejskimi artystami. Jednak środowisku muzycznemu brakowało wówczas formalnego wyróżnienia, które byłoby świadectwem jakości i stanowiło bodziec do twórczego rozwoju.
W 1994 roku „Związek Producentów Audio-Video” (ZPAV) podjął decyzję o stworzeniu nagrody, która zjednoczyłaby wykonawców różnych gatunków i stałaby się wyznacznikiem osiągnięć w branży muzycznej. Tak narodziła się nagroda „Fryderyk”, nazwana na cześć najsłynniejszego polskiego kompozytora, Fryderyka Chopina.
Pierwsza ceremonia wręczenia nagród odbyła się w 1995 roku w Warszawie. To wydarzenie kulturalne od razu przyciągnęło uwagę publiczności. Na scenie zebrali się muzycy różnych pokoleń. Laureatom wręczono statuetki, które stały się wyrazem profesjonalnego uznania. Od tego czasu „Fryderyk” jest główną nagrodą w Polsce, przyznawaną co roku dla najbardziej utalentowanych i odnoszących sukcesy artystów.
Wręczenie nagród najczęściej ma miejsce w Warszawie, ale zdarzało się, że ceremonia była przenoszona do Szczecina, Gliwic, Katowic czy Krakowa. Najczęstszymi miejscami organizacji ceremonii w stolicy były:
- Pałac Kultury i Nauki;
- Teatr Polski im. Arnolda Szyfmana;
- hala „Torwar”.
Jak zmieniał się wygląd statuetki
Główna nagroda muzyczna w Polsce przeszła ciekawą drogę w poszukiwaniu swojego idealnego symbolu – statuetki „Fryderyka”. Autor pierwszej wersji, polski rzeźbiarz Marek Kiejewski, na debiutancką ceremonię w 1995 roku chciał stworzyć coś niecodziennego, ale być może przesadził. Statuetka przedstawiała mężczyznę w wojskowych butach i z kolczykiem w uchu. Ten projekt wywołał głośne kontrowersje. Szczególnie oburzeni byli zwolennicy muzyki klasycznej, którzy nie widzieli żadnego podobieństwa do wizerunku Fryderyka Chopina, na cześć którego nazwano nagrodę. Niektórzy ironicznie zauważali, że figurka bardziej przypomina kompozytora Janusza Stokłosę.
Na drugą ceremonię wygląd nagrody został gruntownie zmieniony. Laureatom wręczano lakoniczne statuetki w kształcie litery F, symbolizującej imię Fryderyka Chopina i nazwę nagrody. Ale i ta opcja nie przetrwała długo, uznana za zbyt prostą.
Od 1998 roku laureatom nagrody muzycznej wręczane są statuetki zaprojektowane przez polską rzeźbiarkę Dorotę Dziekiewicz-Pilich. Nowa pamiątkowa nagroda przedstawiała muzyka ze skrzydłami, który zdawał się być gotowy do lotu. Artystka mówiła, że pierwowzorem dla rzeźby „Fryderyka” była słynna statuetka najbardziej prestiżowej amerykańskiej nagrody filmowej – „Oskara”. Rzeźbiarka przyznała również, że tworząc formę figurki, oparła się na sylwetce swojego męża, Marcina Pilicha. W ten sposób powstała elegancka, ważąca około kilograma brązowa statuetka.
„Złote Fryderyki”, które od 2000 roku są przyznawane najwybitniejszym artystom za całokształt wkładu w rozwój polskiej kultury, dodatkowo pokrywa się pozłotą. Do grona artystów wyróżnionych tą specjalną nagrodą weszli:
- piosenkarz Marek Grechuta;
- wybitna piosenkarka i honorowa obywatelka Warszawy Irena Santor;
- wokalistka rockowa Kora;
- rockowy zespół muzyczny Perfect;
- kompozytor i aranżer Andrzej Korzyński;
- wokalistka jazzowa Ewa Bem;
- polski dyrygent Jan Łukaszewski.
Jak wybiera się nominowanych i laureatów nagrody
W latach 1995–1999 nominowanych i laureatów nagrody „Fryderyk” wybierali przedstawiciele ZPAV. Proces selekcji kandydatów był zamknięty, a decyzje podejmowali ludzie znający dobrze branżę muzyczną.
Od 2000 roku wręczaniem nagród zajmuje się polskie stowarzyszenie „Akademia Fonograficzna”, utworzone przez ZPAV. Organizacja liczy ponad 2000 członków, którzy wybierają nominowanych w trzech sekcjach:
- muzyka rozrywkowa;
- jazz;
- muzyka poważna (klasyka).
Każdy uczestnik należy tylko do jednej sekcji i może głosować wyłącznie na jej przedstawicieli. Wśród członków „Akademii Fonograficznej” są:
- piosenkarze i piosenkarki;
- instrumentaliści;
- autorzy piosenek;
- kompozytorzy;
- realizatorzy dźwięku;
- producenci;
- reżyserzy teledysków;
- dziennikarze.
Z każdym rokiem grono osób biorących udział w wyborze nominowanych się poszerza. „Akademia Fonograficzna” zaprasza nowych ekspertów, aby proces oceny osiągnięć muzyków był bardziej obiektywny.
Nominacje są formułowane na podstawie zgłoszeń, które składają artyści, menedżerowie, wydawcy i dystrybutorzy. Następnie „Akademia Fonograficzna” przeprowadza pierwszy etap głosowania, podczas którego każdy członek jury może wybrać do trzech kandydatów w danej kategorii, przyznając im 5, 3 lub 1 punkt. W drugim etapie wyłaniani są zwycięzcy. W tym celu każdy członek akademii oddaje jeden głos w każdej kategorii swojej sekcji.
W 2025 roku w procedurze głosowania pojawiła się nowość. Zwycięzca w kategorii „Artysta Roku” nie jest wybierany oddzielnie, ale jest wyłaniany spośród wszystkich uczestników nominowanych w jakiejkolwiek innej kategorii.
Głosowanie na nominowanych jest tajne. Początkowo odbywało się pocztowo, a od 2009 roku jest organizowane w formie elektronicznej.
Kto zdobył najwięcej statuetek „Fryderyka”
Nagroda muzyczna „Fryderyk” od ponad trzech dekad służy jako swoisty panteon dla najwybitniejszych postaci polskiej sceny muzycznej. Setki gwiazd mogą pochwalić się prestiżowymi brązowymi statuetkami. Wśród nich są artyści, którzy zdecydowanie wyprzedzają konkurencję pod względem liczby „Fryderyków”.
Listę rekordzistów otwiera Katarzyna Nosowska. Na rok 2025 jej osobista kolekcja liczy 34 „Fryderyki”. 16 z tych statuetek zdobyła jako frontmanka kultowego zespołu Hey, który w latach 90. stał się symbolem rocka alternatywnego. Jako artystka solowa Nosowska była nagradzana „Fryderykiem” 18 razy. Wyróżniano ją nie tylko za wykonanie piosenek. 7 razy artystka zwyciężała w kategorii „Autor Roku”.
Wśród posiadaczy największej liczby „Fryderyków” jest jeszcze jeden członek zespołu Hey – gitarzysta Jacek Chrzanowski. Aż 18 razy został laureatem polskiej nagrody muzycznej. Chrzanowski otrzymywał statuetki nie tylko jako członek Hey, ale i Dezertera – polskiego zespołu rockowego, do którego basista dołączył w 2000 roku.
Wśród przedstawicieli muzyki poważnej najwięcej „Fryderyków” mają śpiewaczka operowa Anna Mikołajczyk-Niewiedział oraz Orkiestra Filharmonii Narodowej w Warszawie. Ci laureaci mają w swoim dorobku po 15 statuetek.
Nagroda „Fryderyk” to wyróżnienie, które od końca lat 90. faktycznie stało się kroniką polskiej historii muzycznej. Przetrwała zmiany pokoleń, stylów i trendów w show-biznesie, ale nie straciła najważniejszego – szacunku do talentu i zaufania publiczności. Dla jednych artystów „Fryderyk” jest szczytem kariery, dla innych – motywacją do dalszego tworzenia i udowadniania, że polscy artyści są w stanie wpływać na światowe trendy muzyczne.
