Przed wybuchem I wojny światowej Warszawa była prawdziwym centrum polskiej kinematografii, w szczególności lokalni inwestorzy dawali impuls do rozwoju branży filmowej, pomagając finansowo wytwórniom filmowym. Historyk filmu Marek Haltof, który wydał nawet osobną książkę na ten temat pt. „Polskie kino narodowe”, zajmował się badaniem epoki kina niemego w stolicy. W latach 1897-1917 Warszawa poznała wielu utalentowanych reżyserów, scenarzystów i aktorów, którzy rozwinęli kinematografię. Do historii przeszły takie nazwiska jak: Antoni Fertner, Pola Negri, Bolesław Matuszewski, Jadwiga Smosarska i wiele innych. Historia warszawskiego kina niemego jest bardzo pasjonująca i wyjątkowa – pisze warsaw-trend.eu.
Era niemego kina w Warszawie: co ją wyróżnia?
Według statystyk 258 spośród 267 filmów fabularnych w okresie międzywojennym kręcono w Warszawie. Kazimierz Prószyński to ważna postać w historii kina warszawskiego, gdyż wynalazca ten zaprojektował w 1884 roku pierwszą kamerę wideo, którą nazwał wówczas pleografem. Wynalazek został opatentowany jeszcze przed tym, jak bracia Lumiere zaprezentowali światu kinematograf i pozwolił nakręcić pierwszy w historii Polski film fabularny „Kurtyna wraca do domu” (1902).
Inną wybitną postacią w dziedzinie kina niemego jest Bolesław Matuszewski. Był byłym pracownikiem fabryki braci Lumiere i w 1898 roku zaproponował utworzenie archiwum filmowego dla zachowania ważnych wydarzeń historycznych, które wówczas pojawiały się jedynie w krótkich szkicach dokumentalnych. Pomysł B. Matuszewskiego był nowy i znaczący.
Dzięki polskiemu kinu wielu warszawskich aktorów zyskało międzynarodową sławę. Na przykład hollywoodzka aktorka Pola Negri rozpoczęła karierę właśnie w Warszawie i zagrała w wielu filmach z gatunku erotycznych melodramatów – „Niewolnica zmysłów”, „Żona”, „Studenci”, „Jego ostatni czyn”. Warto dodać, że Pola Negri była fenomenem tamtych czasów i przeszła do historii jako legendarny symbol seksu epoki kina niemego.
Warszawska aktorka Jadwiga Smosarska miała w filmach nieco inny wizerunek niż Pola – po swojej pierwszej roli w filmie „Trędowata” (1926) została zapamiętana przez widzów jako kobieta silna, pewna siebie i cierpiąca.
Wśród gwiazd przemysłu kina niemego warto zwrócić uwagę na Władysława Starewicza, który był pionierem w dziedzinie fotografii poklatkowej. W. Starewicz był reżyserem i udało mu się nakręcić film, który w tamtych czasach zachwycił wszystkich – „Zemstę kinooperatora”, w którym rolę aktorów pełniły chrząszcze.
Po zakończeniu I wojny światowej możliwość swobodnej pracy dla warszawskich reżyserów na jakiś czas zniknęła, bo lokalne władze dyktowały im warunki – pokazywane w kinach filmy, nakręcone w Polsce, powinny były mieć tematykę patriotyczną. Było tylko jedno wyjście – wyświetlać na ekranach filmy niemieckie, francuskie i amerykańskie.
Wkład Żydów w kino warszawskie
Co ciekawe, wiele warszawskich projektów filmowych powstało dzięki pomocy miejskich przedsiębiorców pochodzenia żydowskiego. Jeszcze przed wojną polska stolica wniosła znaczący wkład w rozwój kina międzynarodowego, niektóre legendarne amerykańskie studia filmowe zostały założone przez Żydów, którzy wyemigrowali po wojnie do USA. Do najbardziej znanych należą: Metro-Goldwyn-Mayer, którego założycielem był Samuel Goldwyn oraz „Warner Bros.” założone przez Schmuela Wonsala i jego braci.
Pierwszy polski film dźwiękowy, który powstał dzięki międzynarodowej współpracy to „Moralność Pani Dulskiej”. Dzieło napisała warszawska pisarka Gabriela Zapolska, a mieszkający w Wiedniu rosyjski reżyser nakręcił na jej podstawie film. Taśmę sfinansowali austriaccy i polscy Żydzi.
Największe wytwórnie filmowe lat 30. w Warszawie, które należały do przedsiębiorców pochodzenia żydowskiego to: Sfinks, Leo-Film, Blok-Muza-Film»oraz Gleisner.
